dogala ovgu ve zeka

Gecenlerde gazetede okumus, buraya da baglantisini koymustum hani bir yazinin. Diyor ki:

... zeki olarak mimlendiği için, başarısız olursa aptal görüneceğini düşünüyor. Bu sebeple de kendisini başarısızlığa uğratacak ve dolayısıyla kendisini aptal gösterecek işlerden kaçıyor.
...
Zekası övülen çocuklarda şöyle bir şey daha görülüyor. Genelde daha az disiplinli oluyor. “Nasıl olsa zekiyim” sendromunun kurbanı oluyorlar.
Zeki olarak mimlenen çocuklar genelde arkadaşlarına ve çevresine “çalışmadan başarılı oldum” imajı vermeye çalışırlar. “Zekiyim, çalışmama gerek yok!”
Bazen bu imajı sürdürmek o kadar önemli oluyor ki zeki imajlarını devam ettirmek, öğrenmekten daha önemli oluyor.
Soru sormakta bile zorlanıyorlar.
...
Yeni bir şey öğrenmek, bilmediğini kabul etmeyi, soru sormayı, deneme-yanılma yapmayı, eksikliğini kabul etmeyi gerektirir. Ama zeki olarak mimlenmiş çocuk bunları yapmaktan kaçıyor.

Bunlarin bir kisminin farkinda olsam ve degistirmeye calissam da, boylesine acik ifade edilmis haliyle ve neden sonuc iliskisi cercevesinde okuyunca iyice aydim. Ne acikli degil mi, insanin zekasi ovuldugu icin dustugu durum. Yazinin sonunda calismayi on plana cikariyor yazar:

Alternatif çocukların zekasını değil, çabasını, gayretini ve çalışmasını övmek. ... Ön plana çıkarmak veya vurgu yapmak demeliyim.
Çalışma üzerine vurgu yapılınca, çocuk biliyor ki başarısız olunca bu durumda bir şey yapabilir. Daha çok gayret gösterebilir ve çalışabilir. Çalışma zeka gibi değiştirilemez bir şey değil.
Çalışmaya odaklana çocuklar daha az sıkılıyor, daha disiplinli oluyor, daha çok gayret gösteriyor. Çünkü biliyor ki çalışarak çoğu şeyi başarabilir.

Yazinin yayinlandigi gazete, yazarin fotografi ve hakkindaki olumsuz eksisozluk yazilari insanda guven kirici etki yapsa da, kendi yasantimdan biliyorum ki yazilanlar dogru.

Ve bunlari dusunurken sunu da farkettim: calismak aslinda zor birsey ve ogrenilmesi gereken bir disiplin. Odaklanmak, zaman ayirmak, planli olmak, calisacagin konuya nasil yaklasacagini; calismaya nereden baslayip nasil devam edecegini bilmek gerek. Ve bunlar kolay seyler degil; buyuk olasilikla zaman icerisinde edinilen, calismanin bir disiplin haline gelmesi ile olacak seyler. O yuzden erken yasta baslamak gerek.
Ben ilkokuldayken (sanirim 5. sinifa kadar falan) haftasonu odevlerimi Cuma gunu eve gelince bitirirdim, ki haftasonu rahat edeyim. Sonra, nasil oldugunu bilmiyorum, bu yaklasimim tamamen ucup gitti ve yerini son dakikaciliga birakti. Belki odevlerin artik Cuma aksami bir saatte bitirilemeyecek kadar cok olmasindan kaynaklaniyordur. Ama bu Cumadan haftasonu odevini yapmak bile belirttigim calisma disiplinine tekabul etmiyor. Cunku bu sadece verili odevi yapmak; birsey ogrenmeye calismak yerine biran once odevi bitirip hayata (veya tembellige) kosmak. Yani buyuk ihtimalle benim calisma disiplinim hic olmamis.
Simdi simdi, ozellikle de universiteden mezun olduktan sonra, edinmeye calisiyorum.

Bir seyi daha farkettirdi bana zekasi ovulen cocuklarla ilgili o yazi. Benim dogal olana karsi olan begenimin, dogali ovmemin bir nedeninin de aslinda bu olabilecegini. Yani aslinda dogali overken asil soylemeye calistigim, calisarak, belirli yontemler izlenerek yapilan islerle rekabete girmekten kacindigim. Elbet her konuda boyle degil; bazi konularda gercekten dogal olani daha cok begeniyorum ve daha guzel, daha degerli (konusuna gore daha uyumlu, daha saglikli) oldugunu dusunuyorum. Ama sanirim yazi ve fotograf konusunda is bu kadar basit degil. Hatta belki dis gorunuste bile.
Bazi islerin matematiksel kismindan fazlasina ihtiyaci var guzel olabilmek icin, ama bazi islerin de belki guzelligi o tam uyumu/guzelligi yakalayacak matematiksel formulu bulmakta.

Ozetliyim de unutan olmasin: Zeki olmak gerekmiyor, caliskan olmak gerekiyor insanin istediklerini elde edebilmesi icin. Ve dogallik her zaman en iyi olan degil.